Urządzenia elektryczne i elektroniczne codziennego użytku są dobrodziejstwem naszych czasów. Już mało kto dzisiaj wyobraża sobie życie bez nich. Urządzenia te ułatwiają nam codzienne funkcjonowanie a nawet ratują życie. Jednak w niektórych przypadkach urządzenia te mogą mieć w większym lub mniejszych stopniu mało korzystny wpływ na nasze zdrowie.
Strona elektrosmog.pl jest stroną informacyjną, która pomoże Ci zrozumieć zagadnienia dotyczące elektrosmogu jak również przedstawi Ci sposoby i możliwości ochrony przed szkodliwym promieniowaniem elekromagnetycznym.

Elektrosmog - Czym jest elektrosmog?

Elektrosmog, nazywany też smogiem elektromagnetycznym, to nieformalne określenie smogu związanego z emisją sztucznego promieniowania elektromagnetycznego (czyli zaburzenia pola elektromagnetycznego) do środowiska.

Określenie to stosowane jest przy omawianiu zanieczyszczenia elektromagnetycznego rozumianego jako występowanie promieniowania elektromagnetycznego o różnej częstotliwości. Występowanie tego promieniowania związane jest z jakimkolwiek napięciem czy przepływem prądu w przypadku urządzeń domowych, źródłami są też telekomunikacyjne stacje nadawcze, linie energetyczne itp.

W związku z tym, że wartości składowej elektrycznej i magnetycznej pola elektromagnetycznego w otoczeniu człowieka zazwyczaj są poniżej kryteriów ustalonych w przepisach i normach, można mówić tu o tle elektromagnetycznym. Używanie urządzeń zasilanych energią elektryczną i emitujących promieniowanie elektromagnetyczne (a co za tym idzie elektrosmog), stało się naturalnym otoczeniem współczesnego, cywilizowanego człowieka.

Określenie elektrosmog jest mało precyzyjne i nie jest często stosowane - raczej używane jako argument o szkodliwości przez m.in ekologów. Do pomiaru elektrosmogu stosuje się smogomierze - praktycznie mało dokładne mierniki składowej elektrycznej lub magnetycznej natężenia pola elektromagnetycznego, zaopatrzone we wskaźniki poziomu elektrosmogu. Podstawowym mankamentem ich jest mała dokładność i odniesienie często do wartości granicznych, często nieobowiązujących w danym kraju. Pod znakiem zapytania stoją także wyniki pomiarów takim sprzętem, zwłaszcza przez osoby przypadkowe.

 

Czym jest pole elektromagnetyczne?

Pole elektromagnetyczne (PEM) jest zjawiskiem fizycznym złożonym z układu dwóch pól: elektrycznego i magnetycznego. Pola te są wzajemnie ze sobą związane - zmienne pole elektryczne tworzy pole magnetyczne, a zmienne pole magnetyczne tworzy pole elektryczne.  Zmiany pola elektrycznego i magnetycznego rozchodzą się w przestrzeni w postaci fal elektromagnetycznych, które w próżni osiągają prędkość światła, czyli 300000 km/s.

W środowisku występują dwa rodzaje PEM - naturalne oraz sztuczne. Do naturalnych pól elektromagnetycznych zaliczamy: pole magnetyczne Ziemi, pole wytwarzane przez wyładowania atmosferyczne, promieniowanie Słońca i promieniowanie kosmiczne. Sztuczne pole elektromagnetyczne powstaje wokół radiolinii, a także wytwarzane jest przez:

- urządzenia elektryczne codziennego użytku (telewizory, komputery, kuchenki mikrofalowe, telefony, itp.),

- instalacje służące do komunikacji za pomocą fal (stacje telefonii komórkowej, anteny nadawcze radiowo-telewizyjne, aparaty CB-radio, stacje radarowe),

- napowietrzne linie przesyłowe wysokiego napięcia,

- stacje elektroenergetyczne.

Największymi i zarazem najbardziej niebezpiecznymi źródłami pola elektromagnetycznego, wpływającymi negatywnie na środowisko i zdrowie są: nadajniki GSM, stacje radiowe i telewizyjne oraz linie wysokiego napięcia. 

 

Czym są fale elektromagnetyczne ?

Fale elektromagnetyczne to rozchodzące się w przestrzeni zaburzenia pola elektrycznego i magnetycznego. Składową elektryczną opisuje wektor natężenia elektrycznego E, natomiast składową magnetyczną – wektor indukcji magnetycznej B. Oba wektory tworzą układ sinusoid i są prostopadłe do siebie i do kierunku rozchodzenia się fali k.

Do wielkości charakteryzujących fale elektromagnetyczne zaliczamy:

- częstotliwość f (liczbę pełnych zmian pola elektrycznego i magnetycznego występujących w jednej sekundzie; jednostką jest herc - Hz)

- długość λ (najmniejszą odległość między dwoma powtarzającymi się fragmentami fali; jednostką jest metr)

Częstotliwość jest odwrotnie proporcjonalna do długości, co przedstawia zależność:

gdzie  – prędkość rozchodzenia się fali [m/s].

Najszybciej fala elektromagnetyczna porusza się w próżni. Inaczej jest w przypadku ośrodków materialnych, gdzie następuje absorpcja, czyli pochłanianie światła. Prędkość i energia fali wówczas maleje.  Zjawisko to zależy od:

- własności danego ośrodka,

- grubości warstwy, przez którą przedostaje się fala,

- częstotliwości fali.

Fale elektromagnetyczne różniące się znacznie częstotliwością i długością, mają różne własności. Dlatego też związana jest z nimi duża różnorodność zjawisk fizycznych wykorzystywanych w różnych dziedzinach działalności człowieka. 

 

Czym jest widmo fal elektromagnetycznych?

Widmo fal elektromagnetycznych opisuje fale elektromagnetyczne, w zależności od ich długości (częstotliwości) w próżni. Obejmuje ono: fale radiowe, mikrofale, promieniowanie podczerwone, światło widzialne, promieniowanie nadfioletowe, promieniowanie rentgenowskie i promieniowania gamma. Nazwa poszczególnych fal jest tradycyjna i wynika na ogół ze sposobów ich otrzymywania. Zakresy poszczególnych typów promieniowania nie mają ostrych i wyraźnych granic. Niektóre z nich wzajemnie zachodzą na siebie (promieniowanie nadfioletowe i rentgenowskie, promieniowanie podczerwone i radiowe). 

Fale elektromagnetyczne wypełniają otaczającą nas przestrzeń, my jednak zauważamy jedynie fale z małego zakresu widma tzw. światła widzialnego. 

 

Czym różni się promieniowanie jonizujące od niejonizującego?

Pole elektromagnetyczne ze względu na właściwości oddziaływania na materię podzielono na dwa zakresy: zakres pola niejonizującego i zakres pola jonizującego. Pomimo, że różnica między nimi polega głównie na częstotliwości to efekty oddziaływania na otoczenie, a szczególnie na organizmy żywe są diametralnie różne. Źródła obydwu rodzajów promieniowań  powodują wzrost elektromagnetycznego zanieczyszczenia środowiska.

a)   promieniowanie jonizujące

Promieniowanie jonizujące jest promieniowaniem, które wywołuje jonizację ośrodka, czyli oderwanie co najmniej jednego elektronu od atomu lub cząsteczki.  W przypadku promieniowania elektromagnetycznego za promieniowanie jonizujące uznaje się promieniowanie, którego fotony maja energię większą od energii fotonów światła widzialnego. Materię można jonizować bezpośrednio (dzięki ładunkom elektrycznym) i pośrednio (za pomocą obiektów nie posiadających ładunku).

Naturalne promieniowanie jonizujące to efekt obecności radioizotopów różnych pierwiastków w przyrodzie oraz występowania promieniowania kosmicznego. Istnieje hipoteza, że naturalne promieniowanie jonizujące środowiska jest główną przyczyną mutacji w genach organizmów żywych, czyli jednym z czynników ewolucyjnych.

Do sztucznych źródeł tego promieniowania zalicza się:

- generatory promieniowania rentgenowskiego, - urządzenia medyczne wykorzystujące „bomby kobaltowe”, - lampy sterylizacyjne pracujące w zakresie UV,

- sztucznie wytwarzane izotopy i urządzenia je wykorzystujące, - reaktory atomowe, - próby nuklearne.

Promieniowanie jonizujące w wysokich dawkach powoduje u ludzi nowotwory złośliwe. Jest tylko kilka typów nowotworów, których nie wiązano nigdy z promieniowaniem jonizującym.

b)   promieniowanie niejonizujące

Promieniowanie niejonizujące nie posiada zdolności jonizacji ośrodka, przez które przechodzi. Naturalnymi źródłami PEM zakresu niejonizującego są najczęściej: - Kosmos (źródło pola elektromagnetycznego o praktycznie całym zakresie częstotliwości), - wyładowania atmosferyczne, - ruch obrotowy Ziemi względem atmosfery i jonosfery (rezonans Schumanna), - prądy i pływy morskie. Sztuczne źródła to przede wszystkim: - sieci elektroenergetyczne, - instalacje i urządzenia elektryczne, - indukcyjne urządzenia przemysłowe, - nadajniki radiowo-telewizyjne i radiokomunikacyjne, - nadajniki telefonii komórkowych, - urządzenia bezprzewodowe, - aparatura medyczna (koagulatory, lancetrony, diatermie, itp.).

Najważniejszym efektem promieniowania niejonizującego jest wzrost temperatury  na obszarze oddziaływania, np. na ciało człowieka czy środowiska (efekt ten został wykorzystany w kuchenkach mikrofalowych). Przyczyną tego zjawiska jest zwiększenie się prędkości, a zatem i energii naładowanych cząstek, poddanych działaniu promieniowania.

 

Jakie są limity promieniowania?

Zrozumienie fenomenu biopromieniowania elektrycznego może zabrać kilka dobrych lat , dlatego najlepszym rozwiązaniem w tym momencie jest utrzymanie bezpiecznych limitów promieniowania, aby zapobiec ewentualnym negatywnym skutkom.

Promieniowanie elektromagnetyczne niejonizujące można podzielić ze względu na częstotliwość, na:

- pole o niskiej częstotliwości (występujące głównie w pobliżu linii energetycznych, linii elektroenergetycznych, kolejowych, stacji  transformatorowych, w pobliżu niskiego napięcia i urządzeń elektrycznych, jak np. kuchenka elektryczna, TV, maszynki do golenia, suszarki do włosów, wiertarki, odkurzacze itp.),

- pole o wysokiej częstotliwości (fale elektromagnetyczne o częstotliwości 30 kHz-300GHz, wytwarzane przez kuchenki mikrofalowe, telefonię komórkową, radary, stacje radiolokacyjne, bezprzewodowy internet).

Pole elektromagnetyczne o wysokiej częstotliwości łatwo przedostaje się do półprzewodzącego otoczenia jakim jest ciało człowieka i jest przez nie pochłaniane, powodując intensywne nagrzewanie się ciała w całej jego objętości. Ten rodzaj oddziaływania nazywamy efektem termicznym i ten typ zmian jest stosunkowo najlepiej poznanym rodzajem oddziaływania fal elektromagnetycznych o wysokiej częstotliwości.

W różnych krajach obowiązują różne limity. Różnice pomiędzy tymi wartościami wynikają z różnych metod ich określania. Stosuje się również różne jednostki – najczęściej jest to gęstość mocy PEM określana w W/m2 (Watach na metr kwadratowy), wielkość składowej elektrycznej określanej w V/m (Voltach na metr) oraz składowej magnetycznej pola określanej w A/m (Amperach na metr). Tą ostatnią jednostkę stosuje się zwykle dla częstotliwości przemysłowych 50/60 Hz – czyli sieci elektroenergetycznej.

Zakres częstotliwości pól elektromagnetycznych, dla których określa się:

- parametry fizyczne, charakteryzujące oddziaływanie pól elektromagnetycznych na środowisko w miejscach publicznych,

- poziomy pól elektromagnetycznych, charakteryzowane przez dopuszczalne wartości parametrów fizycznych w miejscach publicznych:

Parametr fizyczny 

Zakres częstotliwości pola elektromagnetycznego

Składowa elektryczna

Składowa magnetyczna

Gęstość mocy

0 Hz

10 kV/m

2500 A/m

-

od 0 Hz do 0,5 Hz

-

2500 A/m

-

od 0,5 Hz do 50 Hz

10 kV/m

60 A/m

-

od 0,05 kHz do 1 kHz

-

3 A/m

-

od 0.001 MHz do 3 MHz

20 V/m

3 A/m

-

od 3 MHz do 300 MHz

7 V/m

-

-

od 300 MHz do 300 GHz

7 V/m

-

0,1 W/m2

gdzie f – częstotliwość w Hz

Elektrosmog - Czy to nam szkodzi?

Trudno bez żadnych wątpliwości stwierdzić, czy pole elektromagnetyczne niekorzystnie wpływa na nasz organizm. Przeprowadzono wiele badań, które miały to jednoznacznie określić. Wiele z nich dało jednak sprzeczne wyniki.

Pole elektromagnetyczne (PEM) otacza nas z każdej strony. Wytwarzane jest m.in. przez urządzenia domowe (lodówki, komputery, telewizory, suszarki do włosów, kuchenki mikrofalowe), a także telefony komórkowe, linie energetyczne, samochody, pociągi oraz stacje nadawcze. Pole elektromagnetyczne powstaje także w sposób naturalny, bez udziału człowieka. Do naturalnych pól elektromagnetycznych zaliczamy: pole magnetyczne Ziemi, pole wytwarzane przez wyładowania atmosferyczne, promieniowanie Słońca i promieniowanie kosmiczne. U osób przebywających przez dłuższy czas w izolacji od naturalnych pól elektromagnetycznych stwierdzono wiele negatywnych objawów: zmęczenie, nerwice, bóle głowy, zaburzenia pracy układu wegetatywnego. Świadczy to o tym, jak silnie jesteśmy związani z tym elementem środowiska naturalnego.

Wszystkie fale tworzą skomplikowany rozkład energii w przestrzeni, który może ulec nagłym, nieprzewidywalnym zmianom.  O charakterze pola i jego oddziaływaniu na organizm ludzki decyduje głównie częstotliwość sygnału radiowego i wielkość przenoszonej energii. Energia PEM sygnałów wysokiej częstotliwości składa się głównie z:

– promieniowania radiofalowego (o dwóch spójnych pasmach o częstotliwościach 0,1-10 MHz i 10-300 Mhz),

– promieniowania mikrofalowego (o częstotliwościach w zakresie 0,3-300 GHz).

Od samego początku pola elektromagnetyczne interesowały biologów, fizjologów i lekarzy. Do lat czterdziestych sądzono jednak, na podstawie licznych badań i obserwacji lekarskich, iż nie mają one żadnego działania biologicznego z wyjątkiem zdolności do miejscowego przegrzewania tkanek. Analizy dotyczące innych zakresów fal, przeprowadzone w 1953 roku przez grupę amerykańskich ekspertów potwierdziły obserwacje, iż jedynym efektem biologicznego działania mikrofal są zjawiska termiczne. Inne doniesienia napływały natomiast z laboratoriów radzieckich. U zwierząt poddanych działaniu pól mikrofalowych o gęstości strumienia energii od 10 do 100 W/m2 pojawiały się różne odchylenia fizjologiczne, a także objawy określane jako "choroba mikrofalowa". Na tej podstawie w latach sześćdziesiątych wprowadzono w ZSRR surowe normy bezpieczeństwa, przyjęte także w krajach Europy środkowej, w tym i w Polsce. Z czasem, w mediach zaczęły ukazywać się informacje sugerujące, że pola elektromagnetyczne są szkodliwe i mogą wywoływać różne choroby. Np. w Szwecji w 1978 roku prasa doniosła o 4 przypadkach urodzenia dzieci z wadami wrodzonymi przez kobiety pracujące stale przy komputerach. Fakt ten spowodował ujawnienie kolejnych przypadków, które także szeroko nagłośniono. Coraz więcej osób zgłaszało się do lekarzy z objawami "alergii elektromagnetycznej" - uczuciem dyskomfortu psychicznego, osłabieniem, bólami i zawrotami głowy, bezsennością, zaburzeniami koncentracji i zapamiętywania, reakcjami nerwicowymi. Podobne zjawisko zaobserwowano na całym świecie. W ten sposób problem medyczny przekształcił się w społeczny.

 

Wpływ PEM o wysokich częstotliwościach na żywe komórki

Absorpcja energii fali elektromagnetycznej przez organizm żywy zwykle powoduje pewne zmiany biologiczne. Ich rodzaj, nasilenie i długotrwałość zależą od przede wszystkim od: natężenia, częstotliwości i czasu ekspozycji. Wyciągnięcie wniosków z przeprowadzonych badań nasuwa jednak ekspertom wiele trudności, gdyż efekty działania pól elektromagnetycznych są na ogół słabe, chwilowe oraz trudne do odtworzenia i powtórzenia.

Najlepszym modelem do badań wpływu pól elektromagnetycznych są żywe komórki, izolowane z organizmu i hodowane in vitro. Rezultatem pochłaniania energii pola elektromagnetycznego przez komórkę jest nie tylko zmiana rozłożenia ładunków elektrycznych czy stężenia jonów, ale nawet inna struktura złożonych cząsteczek. Wiąże się to z zaburzeniami funkcji i działania całej komórki, np. zauważono zmianę uporządkowania cząsteczek DNA, co prowadzi m.in. do powstania nadmiaru wolnych rodników. Wyniki te nie są jednak miarodajne, gdyż uzyskano je stosując pola o natężeniach wielokrotnie przekraczających te, z którymi spotykamy się na co dzień. Wyjątkowo czuła na działanie pól elektromagnetycznych jest błona komórkowa tworząca granicę między środowiskiem zewnętrznym i wewnętrznym organizmu. W efekcie działania fal elektromagnetycznych o ściśle określonych częstotliwościach, pojawiają się zaburzenia pracy pomp jonowych, aktywnego transportu, a nawet wypływ jonów przez błony komórkowe i nietypowe reakcje biochemiczne. Komórka przestaje wtedy sprawnie działać. Słabe pola elektromagnetyczne mogą zmieniać także kształt i przestrzenne rozłożenie receptorów komórkowych. Ten mechanizm wpływa najprawdopodobniej na sprawność układu odpornościowego, który uaktywnia się dopiero wtedy, gdy receptory na jego komórkach rozpoznają intruza.

 

Wpływ PEM o wysokich częstotliwościach na organizm ludzki

Lecz, czy zaobserwowany w hodowlach komórkowych niekorzystny wpływ promieniowania elektromagnetycznego zagraża także ludziom? Analizy epidemiologiczne wskazują, że minimum połowa wszystkich przypadków nowotworów złośliwych ma związek z czynnikami cywilizacyjnymi. W latach osiemdziesiątych zaprezentowano pierwsze wyniki takich obserwacji, które wskazywały na zwiększone ryzyko zachorowania na niektóre postacie chorób nowotworowych u osób mieszkających niedaleko linii przesyłowych i transformatorów oraz narażonych na działanie fal mikrofalowych w czasie pracy. Liczba badań dotyczących tego problemu gwałtownie wzrosła. Przedstawiane rezultaty były jednak szeroko krytykowane w kręgach naukowych. Niektórzy twierdzili bowiem, że związek promieniowania z powstawaniem nowotworów zależy od jakiegoś innego, nieznanego czynnika. Obecnie można z całą odpowiedzialnością stwierdzić, że jeśli ryzyko nowotworowe istnieje, dotyczy tylko niektórych rzadkich postaci choroby nowotworowej. Niemniej zdarzają się osoby o wyższym od przeciętnego stopniu ryzyka zachorowania na tą chorobę, czyli osoby "nadwrażliwe" lub poddane ekspozycji na szczególnie niebezpieczne kombinacje pól i czynników środowiskowych. Niestety, do tej pory nie wyznaczono jednolitych norm dla pól elektromagnetycznych. Jest to efekt opierania się przez długie lata na założeniu, że jedynym szkodliwym wynikiem działania PEM są zjawiska termiczne. Dlatego np. przyjęta w USA dla całego zakresu mikrofal norma bezpieczeństwa była 1000 razy wyższa niż w ZSRR, tzn. dużo łagodniejsza. W Europie normy te różnią się 10-50-krotnie. Jedyną uniwersalną normą jest od lat wartość współczynnika absorpcji SAR (ilości energii pola pochłanianej przez jednostkę masy w określonym czasie) równa 4 W/kg. To graniczna wartość dla wystąpienia znaczącego fizjologicznie efektu cieplnego. Niedawno okazało się, że istnieją osoby (ok. 1-2%) ewidentnie nadwrażliwe na działanie nawet słabych pól elektromagnetycznych. Już na stosunkowo słabe pola, nie powodujące u innych wyraźnych objawów, reagują one bólami głowy, podenerwowaniem, zaburzeniami snu, wahaniami ciśnienia tętniczego krwi. Jest to najprawdopodobniej związane z niespotykanie rozwiniętymi niektórymi obszarami mózgu lub ich wyjątkową czułością. Aktywność biologiczna tych fal zależy od wielu czynników uzależnionych od właściwości fizycznych samej fali, jak i ośrodka, przez który przechodzi. Fala elektromagnetyczna, gdy przechodzi przez ciało, oddaje mu część swojej energii. Może także załamać się, a jej część - zostać odbita przez tkanki. Fale długie, o niskiej częstotliwości, wnikają głęboko do wnętrza organizmu, zanim ich energia zostanie pochłonięta. Przechodzą więc przez ciało praktycznie bez strat, w przeciwieństwie do mikrofal wytracających większość swojej energii na tkankach powierzchniowych. Rozchodząca się fala jest głównie tłumiona przez wodę zawartą w ciele i decydującą o jego właściwościach. Tkanki o dużym uwodnieniu (np. krew, mięśnie) przejmują energię znacznie silniej niż tkanki o małej zawartości wody. Ciało człowieka jest niejednorodne pod względem parametrów dielektrycznych ze względu na zmienną zawartość tłuszczu, białka, węglowodanów i elektrolitu (woda + sole) w zależności od wieku, płci i stanu zdrowia. Dla pól o wysokich częstotliwościach ciało ludzkie jest półprzewodnikiem i swoistą anteną odbiorczą, której wymiary względem długości fali są zmienne.

 

Rodzaje i skutki oddziaływań PEM na organizm ludzki

Rozróżniamy dwa typy oddziaływań pola elektromagnetycznego na organizm ludzki:

- oddziaływania termiczne (nagrzewanie się tkanek oraz zmiany patologiczne i reakcje fizjologiczne spowodowane podwyższeniem temperatury tkanek i płynów ustrojowych),

- oddziaływania nietermiczne (zjawiska zachodzące bez podwyższania temperatury w skali makro i mikro lub niezależne od jej podwyższenia).

Działanie termiczne PEM w tkankach organizmu polega na podwyższeniu się temperatury tkanek i składa się z 3 faz:

1) początkowego, szybkiego wzrostu temperatury o 1-2°C,

2) utrzymaniu się temperatury przez pewien czas na tym samym poziomie,

3) ponownego, szybkiego wzrostu temperatury, czasami prowadzącego do koagulacji tkanek (zjawisko to znalazło zastosowanie w terapii).

Najwyższą temperaturę tkanki osiągają tuż przy powierzchni ciała i najbliżej źródła promieniowania. Wzrost temperatury zależy od natężenia pola, jego częstotliwości, skuteczności termoregulacji oraz od tego, która część ciała została poddana ekspozycji. Duży wzrost temperatury powyżej tolerancji cieplnej tkanek doprowadza do nieodwracalnej koagulacji białka, czyli zniszczenia jego trzeciorzędowej struktury, a w efekcie – utraty jego aktywności biologicznej. Najbardziej podatne na przegrzanie są tkanki o słabym przepływie krwi, np.: soczewka oka, woreczek żółciowy, jądra, części układu pokarmowego. Zanotowano minimum jeden przypadek śmierci człowieka spowodowanej zbyt wysokim poziomem PEM. Opisano też przypadki ciężkich oparzeń wywołanych nieszczelną kuchenką mikrofalową oraz elementami metalowymi znajdującymi się pod wysokim napięciem. Osoby stykające się na co dzień z radarami chorowały natomiast na zaćmę i bezpłodność. Stymulacja mechanizmów termoregulacji może wywołać zmianę aktywności serca, pocenie się lub zmiany w akcji oddechowej. W przypadku płodu ssaków stwierdza się przypadki zniekształcenia organów wywołanego ich przegrzaniem. Istnieje też niewielki związek między wielkością napromieniowania a wczesnym porodem, małą wagą noworodków oraz liczbą poronień i zgonów w pierwszym roku życia. Zauważono również zmniejszoną liczbę narodzin chłopców u osób poddanych napromieniowaniu, co zależy najprawdopodobniej od częstotliwości przebiegu.

Oddziaływania termiczne są zwykle łatwo wykrywalne. Dużo większe kontrowersje i problemy badawcze budzą oddziaływania nietermiczne. Przez długie lata naukowcy z krajów zachodnioeuropejskich i USA twierdzili, że takie oddziaływania nie istnieją. Dopiero pod koniec lat 70. przestali oni ignorować wyniki badaczy z Europy Wschodniej i powtórzyli niektóre eksperymenty potwierdzające występowanie efektów nietermicznych. Badania na zwierzętach dały interesujące rezultaty - zaobserwowano wykrywalne zmiany pod wpływem energii o bardzo małych natężeniach i brak zmian pod wpływem energii o natężeniach podprogowych dla spowodowania efektu cieplnego. Podstawową trudnością w badaniach jest oddzielenie szkodliwego wpływu PEM od wpływu zanieczyszczonego powietrza, środków chemicznych, pożywienia, wody, wcześniejszego stanu zdrowia, stylu życia, jaki prowadzą badane osoby itd. Dlatego też, często można spotkać się ze sprzecznymi wynikami badań i interpretacją tego samego zjawiska.

Promieniowanie elektromagnetyczne prowadzi do zmian reakcji immunologicznych. Zwłaszcza w połączeniu z czynnikami chemicznymi, może powodować:

- zaburzenia funkcjonalne układu nerwowego (reakcja identyczna z reakcją organizmu na stres - nerwica),

- zmiany w przebiegu fal wytwarzanych przez mózg (zapis EEG, stwierdzony np. u śpiących osób z telefonem komórkowym umieszczonym blisko głowy),

- zmiany układu sercowo - naczyniowego,

- zmiany szpiku kostnego,

- zmiany w korze mózgowej,

- zmiany w działaniu gruczołów dokrewnych.

Jednorazowe napromieniowanie może powodować wzrost poziomu hormonów, który wraca do normy po ustaniu promieniowania. Długotrwałe narażenie na PEM o wysokich częstotliwościach może utrwalić zmiany w układzie hormonalnym – stają się one wówczas zmianami patologicznymi. Możliwe jest także pojawienie się zaburzeń w popędzie płciowym u mężczyzn i zaburzenia cyklu miesiączkowego u kobiet. Zauważono ponadto przyspieszenie wymiany jodu w tarczycy oraz obniżenie wydzielania melatoniny, która ma działanie antyrakotwórcze. Napromieniowanie silnym polem magnetycznym w okolicach głowy może powodować kłopoty z pamięcią. Analogiczne objawy pojawiały się u osób pracujących w polu elektrycznym o natężeniu rzędu setek V/m. Zaobserwowano zwiększenie intensywności metabolizmu białka, spadek zawartości cukru oraz zmniejszenie zawartości kwasów DNA i RNA w mózgu, zaś zwiększenie w śledzionie i wątrobie. Na poziomie komórkowym obserwuje się zmiany w stężeniu jonów wapnia, które m.in. warunkują komunikację między komórkami za pomocą hormonów. Przy mniejszych natężeniach i długotrwałej ekspozycji powstają wyraźne zmiany w korze mózgowej człowieka. U operatorów niektórych obiektów nadawczych stwierdzono także: ociężałość, zmęczenie, senność, zakłócenie uwagi, trudności w koncentracji. Złe samopoczucie może się wiązać ze zdolnością mózgu do odbierania fal elektromagnetycznych wytwarzanych przez fronty atmosferyczne. U osób wrażliwych pojawiają się wtedy błyski przed oczami lub szum w uszach. Powtarzające się zmiany pola magnetycznego mogą prowadzić do mikrourazów w mózgu i powodować zmiany w centralnym układzie nerwowym, a co za tym idzie - wpływać na zmianę osobowości. Powstają zmiany w reakcji narządu wzroku, np. wydłuża się czas adaptacji do ciemności, a wokół źrenicy mogą pojawić się po kilku latach charakterystyczne, żółte plamki. Zmiany w układzie sercowo - naczyniowym polegają na występowaniu arytmii zatokowej, bradykardii lub tachykardii, obniżeniu amplitudy wykresu EKG i zaburzeń przewodnictwa międzyprzedsionkowego i międzykomorowego. Badania wykazały, że używanie telefonów komórkowych przez ok. 30 min powoduje podwyższenie ciśnienia krwi o 5 - 10 mm Hg. Zmiany ciśnienia potwierdzają również obserwacje osób pracujących na stacjach nadawczych RTV. PEM może prowadzić do zmian w obrazie krwi - zmniejszenia liczby erytrocytów i leukocytów oraz hemoglobiny, a także do zmian krzepliwości krwi. W nerkach, wątrobie, mózgu i innych narządach może wystąpić zastój żylny. Obserwacje kobiet ciężarnych zatrudnionych w strefie oddziaływania promieniowania lub poddawanych działaniu diatermii krótkofalowych (leczeniu np. zmian pourazowych czy też zwyrodnieniowych stawów) doprowadziły do opisania przypadków zaburzeń rozwojowych ich dzieci, polegających na zmianach w układzie kostnym. Badania doświadczalne na zwierzętach wykazały, że działanie promieniowania na rozwijający się zarodek (szczególnie w początkowej fazie rozwoju) może mieć wpływ uszkadzający, ujawniający się w zachowaniu rozwoju płodu, powstaniu wad wrodzonych oraz zmniejszeniu zdolności noworodków do życia. Działanie promieniowania na płód może się kumulować. Istnieją doniesienia o wpływie pola wysokich częstotliwości na przebieg podziałów komórkowych, czyli o powstawaniu zmian genetycznych (mutacji). Oddziaływanie nietermiczne PEM na rozwijający się organizm dziecka (przede wszystkim system nerwowy) nadal pozostaje pod znakiem zapytania, gdyż na razie brak jednoznacznych i dostatecznych dowodów na szkodliwe oddziaływanie PEM na dzieci. Ludzie wrażliwi na pola magnetyczne w zakresie ELF (o bardzo niskich częstotliwościach), mogą odczuwać bóle i zawroty głowy, wahania ciśnienia, drżenie rąk, osłabienie, bezsenność. Istnieje grupa osób o szczególnej wrażliwości na PEM, która odczuwa je przy znacznie mniejszych poziomach niż pozostali ludzie.

Badania prowadzone na świecie oraz w naszym kraju stwierdzają, że pole magnetyczne 50 Hz może mieć wpływ na występowanie pewnych chorób, w tym także nowotworowych. Badania przeprowadzone w USA (również w Polsce) pokazały, że ryzyko zachorowania na nowotwory krwi u dzieci mieszkających w pobliżu linii przesyłowych wysokiego napięcia i transformatorów jest 2 razy większe niż w przypadku dzieci nie mieszkających w takim sąsiedztwie. Zmiany mogą ujawnić się też w następnym pokoleniu. Ryzyko zachorowania na raka mózgu u dzieci, których ojcowie wykonywali zawody związane z elektrycznością i byli jednocześnie poddani działaniu rozpuszczalników, jest zwiększone. Dzieci matek, które w czasie ciąży używały poduszek elektrycznych, mają 2,5 razy większe ryzyko zachorowania na raka mózgu, wzrasta także ryzyko poronień. Prawie dwukrotny wzrost poronień zaobserwowano u operatorek terminali komputerowych, choć wyniki te były wielokrotnie kwestionowane i obecnie uważa się, że kobiety w ciąży mogą w ograniczonym czasie obsługiwać komputery. Pracownicy w zawodach elektrycznych narażeni na silne pola 50 Hz mają czterokrotnie zwiększone ryzyko zachorowania na raka mózgu i raka piersi (mężczyźni). Część badaczy łączy nawet niektóre przypadki klinicznej depresji oraz samobójstw z zamieszkiwaniem w pobliżu linii wysokiego napięcia. Istnieją doniesienia, że działanie telefonów komórkowych zwiększa dwukrotnie ryzyko zachorowania na neuroephithelial tumour (nowotwór mózgu rozrastający się z obrzeży mózgu do wewnątrz) oraz powoduje wzrost ryzyka zachorowania na niezłośliwego guza nerwu słuchowego u osób korzystających z telefonów komórkowych dłużej niż 6 lat. Ponadto dostrzeżono związek między guzami mózgu po prawej stronie głowy i częstszym używaniem telefonu również z tej strony.

Ostatnio zwrócono też uwagę na oddziaływania PEM o bardzo małych częstotliwościach (zakres ELF), wykorzystywanych m. in. do komunikacji z łodziami podwodnymi. Ekspozycja ludności na fale ELF nie ma charakteru krótkotrwałego, a ze względu na własności propagacyjne na słabe pola z tego zakresu narażona jest cała ludność zamieszkująca Ziemię. Technicznie możliwe jest przesyłanie takich sygnałów, które mogą doprowadzić do zaburzeń synchronizacji w komórkach nerwowych lub sygnałów impulsowych o częstotliwościach powtarzania zgodnych z przebiegami EEG, które miałyby modyfikować zachowanie człowieka (wywoływać poczucie niepokoju, zniechęcenia, apatii, zaburzenia wzrokowe oraz zakłócenie procesów myślowych i pamięciowych).

Podsumowując, obecny stan wiedzy nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, czy pola elektromagnetyczne są niebezpieczne dla zdrowia. Bardzo dużo zależy od częstotliwości fali, jej mocy, czasu ekspozycji i odległości od źródła. Obecnie istnieje wśród naukowców pogląd, iż oddziaływanie biologiczne większości pól elektromagnetycznych jest niewielkie, jednak warto mieć jego świadomość, aby wiedzieć, jak się przed nim uchronić. Praca z komputerem czy używanie kuchenki mikrofalowej nie jest niczym groźnym, ale długotrwałe przebywanie w pobliżu urządzeń radarowych,  czy też krótkofalowej stacji nadawczej lub długie rozmowy przez telefon komórkowy mogą jednak poważnie zaszkodzić.

 

Źródła:

1. http://www.faza.pw.edu.pl/art/art2.pdf

2. Jarosław Szóstka „Fale i anteny” Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa 2006 (http://cygnus.et.put.poznan.pl/~szostka/bhp.htm)

Elektrosmog - Jak się chronić?

W ramach naszych usług wykonujemy badanie pola elektromagnetycznego!Koszt pomiarów zależy indywidualnie od lokalizacji terenu, który ma zostać poddany badaniom oraz od jego wielkości.W celu otrzymania indywidualnej wyceny proszę o kontakt na adres e-mail: info@elektrosmog.pl 

Dowiedz się więcej
Dowiedz się więcej
Dowiedz się więcej